محوطه آبشارهاي شوشتر در جنوب پل بند گرگر و خيابان شريعتي واقع شده است. دقيقا ًمشخص نيست كه اين محوطه در چه زماني بوجود آمده ولي شواهد موجود نشان مي دهد كه احتمالاً در دوره ساساني، خصوصاً در زمان سلطنت شاپور اول بنا شده است. طبق نوشته كتاب تذكره شوشتر، در زمان اردشير بابكان (بنيانگذار سلسله ساساني در سال 224ميلادي) بخاطر اينكه آب را به شرق و جنوب شوشتر رسانده و كشاورزي منطقه را رونق دهند، ساخت رود  گرگرشروع  و تا سلطنت شاپور،فرزند اردشير، ادامه يافت. بر روي اين نهر، پل بند گرگر ساخته شد،  كه نه تنها از طغيان آبهاي اضافي جلوگيري مي كرد، بلكه شهر شوشتر را با شرق آن ( مسجد سليمان و اهواز) مرتبط مي ساخت.بطوري كه درگذشته نزديك اين پل بند، دروازه گرگر وجود داشت. درون محوطه آبشارها، حدود 40 آسياب وجود داشت كه اين آسياب ها در بخش شمالي، شرقي و غربي قرار داشتند. از آسياب ها براي تهيه آرد استفاده مي شد.به مرور زمان بر اثر حوادث طبيعي (سيل و زلزله) وعوامل انساني اكثر اين آسياب ها رو به تخريب نهادند.در حال حاضر آسياب رضا گلاب توسط پايگاه ميراث فرهنگي سازه هاي آبي تاريخي شوشتر، مرمت و در حال فعاليت مي باشد.

در سال 1312 هجري شمسي، تاسيسات توليد برق در ضلع شمالي محوطه بوجود آمد كه با ولتاژ 110 ولت، برق بخشي شوشتر را تامين مي كرد. در سال 1332 هجري شمسي  كارخانه برق مستوفي جانشين تا‌سيسات قبلي گرديد.

علاوه بر موارد ذكر شده جهت تامين يخ مورد نياز منطقه، كارخانه يخ جولازاده به سال 1334 هجري شمسي در ضلع غربي محوطه اضافه گرديد.

يكي از مناطق زيبا و ديدني در اين مجموعه، محوطه سيكا مي باشد. تا چند سال پيش اهالي شهر از سيكا بعنوان تفريحگاه استفاده مي كردند. سيكا، شباهت زيادي با معابد صابئين دارد، بنابراين ميتوان احتمال داد كه در گذشته (قبل از اينكه صابئين از شوشتر به اهواز هجرت كنند) عبادتگاه صابئين دراين مكان قرار داشته است.

همانطور كه ملاحظه گرديد، محوطه  آسياب ها و آبشارهاي شوشتر، داراي كاركرد صنعتي، اقتصادي و تفريحي بوده و مهمترين بخش اين شهر در دوره هاي مختلف محسوب ميشد. بعنوان مثال مادام ديولافوا، كه در دوره قاجار از شوشتر ديدن نموده، مي نويسد: «تنها بخشي از شهر شوشتر كه فعاليت اقتصادي در آن جريان دارد، محوطه آبشارها ميباشد.»

هيچ مكاني را در جهان نميتوان پيدا كرد كه همچون محوطه آبشارهاي شوشتر ويژگي هاي مختلف را يك جا در خود جمع كرده باشد. بازديد كنندگان داخلي وخارجي كه اين محوطه بازديد بعمل مي آورند، با مشاهده دهانه هاي خروجي  آب و بخش هاي ديگر منطقه آبشارها، شگفت زده مي شوند.

كريم گلشني راد
كارشناس تاريخ پايگاه ميراث فرهنگي و گردشگري بناهاي آبي تاريخي شوشتر